horse-2504676_1920

Bewust fokken: Erfelijke aandoeningen

Iedereen die fokt, wil een gezond veulen. Daarom wordt er steeds bewuster omgegaan met erfelijke aandoeningen. Wij gingen in gesprek met Europees erkend voortplantingsspecialist Karin Hendriks om antwoord te krijgen op de vraag wat er op dit moment gedaan wordt aan bewuster fokken.

Veel verschillende aandoeningen, niet alles is al te testen

Binnen de paardenfokkerij zijn al veel verschillende erfelijke aandoeningen bekend onder dierenartsen en onderzoekers, maar zijn fokkers ook op de hoogte van deze erfelijke aandoeningen? Karin vertelt: “Veel ervaren fokkers zijn al op de hoogte van de mogelijke erfelijke aandoeningen binnen hun lijn, echter, veel nieuwe beginnende fokkers weten dit nog niet. Daarnaast verschilt het ook per ras of stamboek op welke aandoeningen er gelet wordt. Binnen de warmbloeden is er bijvoorbeeld veel bekendheid gegeven aan de D-OC-waarde, die aangeeft of een paard genetisch gezien een verhoogde kans heeft op OCD of OC. Door deze bekendheid zie je dat veel fokkers hier op laten testen. Ook het WFFS-gen is een paar jaar terug veel in het nieuws geweest, waardoor fokkers hier bewuster mee omgaan. Al moet ik daarbij opmerken dat voornamelijk de hengsten hierop getest worden. Veel merriehouders hebben hier nog geen actie op ondernomen.”

“Bij andere rassen, zoals de Friezen of Arabieren, zien we dat de focus meer ligt op andere erfelijke aandoeningen. Denk hierbij aan het waterhoofd gen of SCID (een immuunziekte). Ook hier wordt door fokkers veel op getest. Het lastigste blijven de aandoeningen waarvan we als onderzoekers weten dat ze erfelijk zijn, maar waarvan nog niet bekend is op welke genen de afwijking zit. Hierdoor is testen nog niet mogelijk en moeten fokkers varen op jarenlange ervaring met verschillende lijnen. Helaas hebben beginnende fokkers deze ervaring nog niet.”

Advies en voorlichting geven, that’s the key

Oké, veel fokkers zijn dus al bewust bezig met het voorkomen van erfelijke aandoeningen in hun fokkerij. Dat is goed nieuws! Maar is het dan nog nodig om verder te verbeteren? Karin: “Ja zeker! Ondanks dat veel fokkers waar ik mee werk al bewust omgaan met erfelijke aandoeningen, merk ik ook dat er nog veel fabels zijn rondom de fokkerij. Bijvoorbeeld de fabel dat merries met een goede D-OC-waarde, geen OCD of OC kunnen hebben. Dat is natuurlijk niet waar. De merrie heeft geen genetische aanleg voor deze aandoeningen, maar deze aandoeningen kunnen alsnog ontstaan als gevolg van een trauma in de opfok, te weinig beweging en/of slechte voeding.”

In het gesprek rees de vraag wat je als dierenarts kan doen om deze fabels uit de wereld te helpen. “Als dierenarts kan ik vooral voorlichting en advies geven. Zo kan ik advies geven over welke testen er aangeraden worden voor merries of hengsten binnen een bepaald ras of stamboek, maar vaak kan ik ook de risico’s inschatten als het gaat om het kruisen van bepaalde bloedlijnen. Daarnaast geef ik regelmatig voorlichtingsavonden voor leden van stamboeken of rasverenigingen. Zo leren deze fokkers meer over de hedendaagse mogelijkheden binnen de fokkerij, ook op het gebied van gezondheid.”

“Uiteindelijk is kennis delen en fabels ontkrachten the key voor het verbeteren van de fokkerij. Hierin is nog veel te winnen en ik merk dat als je alles rustig uitlegt, de meeste fokkers hier ook graag in willen leren”, aldus Karin.

Waar start je als beginnende fokker?

Al met al is er dus nog veel te leren als het gaat om bewust fokken. Maar waar begin je als nieuwe, beginnende fokker? Hoe zorg je dat je erfelijke aandoeningen in jouw fokkerij zo min mogelijk voorkomen? Karin: “Mijn advies is om eerst bij het stamboek na te gaan welke aandoeningen er binnen het stamboek of ras voorkomen en of je kunt testen op deze aandoeningen. Bij een groot deel van de aandoeningen zal dit niet het geval zijn. In dat geval kun je het stamboek vragen of er meer ervaren fokkers zijn waarmee je in contact kunt komen, om op deze manier alsnog te weten te komen welke risico’s in de verschillende lijnen zitten. Ervaren fokkers kunnen en willen meestal graag advies geven over lijnen waarmee ze bekend zijn. Ook je dierenarts kent wellicht fokkers binnen het stamboek waar je mee in contact kunt komen of hij of zij kan je zelf van advies voorzien. Vanuit al deze informatie kun je gericht keuzes gaan maken voor het uitvoeren van bepaalde testen en het kiezen van de juiste combi.”

Meer over KarinKarin Hendriks

Als Europees erkend voortplantingsspecialist is Karin werkzaam bij De Graafschap Dierenartsen. Daarnaast runt ze haar eigen bedrijven Hendriks EQ Repro Consultancy en Seldsum EQ Hendriks, het laatste bedrijf houdt zich o.a. bezig met de OPU/ICSI techniek. Hierdoor is Karin het hele jaar door bezig met voortplanting en fokkerij van paarden. Karin: “Ja ook in de winter. Veel mensen denken dat dierenartsen alleen in het voorjaar druk zijn met de fokkerij, maar dit loopt het hele jaar door. In de herfst- en winterperiode worden er bijvoorbeeld eicellen gewonnen uit de merries om deze vervolgens in het laboratorium te bevruchten, op te kweken tot een embryo en aansluitend in te vriezen.”